Activity Based Costing voor het mkb

Zie welke producten en klanten echt winst opleveren

In dit onderwerp: Financiën 15

Wat kost uw product echt?

Bij een gewone kostprijsberekening verdeelt u de indirecte kosten vaak met een vaste sleutel. Activity Based Costing kijkt naar de activiteiten die een product of klant werkelijk vraagt. Zo ziet u welke producten en klanten winst opleveren en welke geld kosten.

Goed om te weten

Robin Cooper en Robert Kaplan legden eind jaren tachtig de basis voor Activity Based Costing. Zij lieten zien dat bedrijven met meerdere producten beslissingen over prijzen en productmix vaak nemen op basis van vertekende kosteninformatie, en dat ze dat meestal pas merken als hun winst al terugloopt (bron: Cooper en Kaplan, Harvard Business Review, september 1988).

Waarom Activity Based Costing?

Indirecte kosten, zoals orderverwerking, opslag, klantenservice en administratie, worden in het mkb vaak verdeeld naar rato van de omzet. Dat lijkt eerlijk, maar een product dat veel kleine orders, veel opslagruimte of veel service vraagt, krijgt dan te weinig kosten toegerekend. Het lijkt winstgevend, terwijl het in werkelijkheid marge kost. Activity Based Costing, ook wel activiteitengebaseerde kostprijsberekening, legt dat bloot.

Wanneer het loont

u verkoopt veel verschillende producten of diensten;
de indirecte kosten zijn een groot deel van uw totale kosten;
klanten verschillen sterk in ordergrootte of servicebehoefte;
u twijfelt welke producten of klanten echt winst opleveren.

Wanneer het minder loont

u heeft een product of een eenvoudig aanbod;
de indirecte kosten zijn klein;
de extra administratie weegt niet op tegen het inzicht.

Zo werkt het in vijf stappen

01

Bepaal de activiteiten

Breng in kaart welke activiteiten indirecte kosten veroorzaken, zoals orders verwerken, inkopen, opslaan, verzenden en klanten bedienen.
02

Wijs kosten toe aan activiteiten

Verdeel de indirecte kosten, zoals loon, huur en systemen, over die activiteiten.
03

Kies per activiteit een kostendrijver

Een kostendrijver is de maatstaf die de kosten veroorzaakt: het aantal orders, de vierkante meters opslag of het aantal servicevragen.
04

Bereken het tarief per drijver

Deel de kosten van een activiteit door het totaal aantal eenheden van de kostendrijver.
05

Reken toe aan producten of klanten

Vermenigvuldig het tarief met het gebruik per product of klant en tel de directe kosten erbij op.

Rekenvoorbeeld

Een groothandel heeft twee productgroepen met dezelfde omzet en € 100.000 aan indirecte kosten (bron: rekenvoorbeeld Firmfocus, oktober 2026). Groep A heeft weinig grote orders en neemt veel opslagruimte in; groep B heeft veel kleine orders en weinig opslag (bron: rekenvoorbeeld Firmfocus, oktober 2026).

Verdeling van de indirecte kosten

Methode	Uitkomst
Naar omzet	Beide groepen krijgen de helft: € 50.000 per groep (bron: rekenvoorbeeld Firmfocus, oktober 2026)
Orderverwerking	€ 60.000 verdeeld naar 1.000 orders: A heeft er 200 en krijgt € 12.000, B heeft er 800 en krijgt € 48.000 (bron: rekenvoorbeeld Firmfocus, oktober 2026)
Opslag	€ 40.000 verdeeld naar ruimte: A gebruikt 75% en krijgt € 30.000, B gebruikt 25% en krijgt € 10.000 (bron: rekenvoorbeeld Firmfocus, oktober 2026)
Activity Based Costing	Groep A draagt € 42.000 en groep B € 58.000 aan indirecte kosten (bron: rekenvoorbeeld Firmfocus, oktober 2026)

Groep B blijkt € 8.000 meer indirecte kosten te veroorzaken dan de omzetverdeling suggereert (bron: rekenvoorbeeld Firmfocus, oktober 2026). Dat is een reden om bijvoorbeeld een minimale orderwaarde in te voeren, orderkosten door te berekenen of de prijs van groep B te verhogen.

Eenvoudiger: Time-Driven Activity Based Costing

Klassieke Activity Based Costing vraagt veel onderhoud. Robert Kaplan en Steven Anderson zagen dat veel bedrijven ermee stopten vanwege de kosten en de tijdrovende enquêtes onder medewerkers over hun tijdsbesteding. Daarom ontwikkelden zij een eenvoudiger variant, die rekent met tijd (bron: Kaplan en Anderson, Harvard Business Review, november 2004).

Hoe het werkt

deel de kosten van een afdeling door de beschikbare minuten van de medewerkers: dat geeft een tarief per minuut;
schat hoeveel minuten een activiteit kost, zoals een order verwerken of een klantvraag beantwoorden;
vermenigvuldig die tijd met het tarief per minuut.

Wat het oplevert

Omdat u rekent met de beschikbare capaciteit, ziet u ook hoeveel tijd ongebruikt blijft. Zo spoort u snel inefficiënte processen, verliesgevende producten en klanten en overcapaciteit op (bron: Kaplan en Anderson, Harvard Business Review, november 2004).

Van inzicht naar actie

De uitkomst van Activity Based Costing is geen doel op zich. Gebruik haar om uw prijzen, uw productmix en uw klantvoorwaarden te herzien. Begin eenvoudig met drie of vier activiteiten en verfijn het model als het inzicht oplevert. Combineer de kostprijs per product met de verkoopprijs om de marge te bepalen, en vergelijk die met uw branche.

Tip

Lees hoe u kosten bespaart met benchmarking en hoe u uw financiële functie meer laat adviseren. Vergelijk uw marges met uw branche in de benchmarktool.

Veelgestelde vragen over Activity Based Costing

Wat is Activity Based Costing?

Een methode om indirecte kosten toe te rekenen aan producten of klanten op basis van de activiteiten die ze werkelijk vragen, in plaats van met een vaste sleutel zoals omzet.

Wat is Time-Driven Activity Based Costing?

Een eenvoudiger variant van Activity Based Costing, waarbij u kosten toerekent op basis van de tijd die een activiteit kost en een tarief per minuut (bron: Kaplan en Anderson, Harvard Business Review, november 2004).

Wat is een kostendrijver?

De maatstaf die de kosten van een activiteit veroorzaakt, zoals het aantal orders, de opslagruimte of het aantal servicevragen.

Is Activity Based Costing geschikt voor een klein bedrijf?

Ja, als u veel verschillende producten of klanten heeft en de indirecte kosten aanzienlijk zijn. Begin met een paar activiteiten in een spreadsheet.

Wat is het verschil met een integrale kostprijs?

Bij een integrale kostprijs verdeelt u de vaste lasten met een vaste sleutel over alle producten; bij Activity Based Costing naar het werkelijke gebruik van activiteiten.

Wat doe ik met de uitkomst?

Herzie uw prijzen, voer bijvoorbeeld een minimale orderwaarde in of stop met producten en klanten die structureel marge kosten.