Starten met een compagnon: vof, maatschap of bv en de afspraken vooraf

Stel: twee timmerlieden die elkaar sinds de vakschool kennen, beginnen samen een bouwbedrijf als vof. Ze delen de winst half om half en zetten verder niets op papier. In het derde jaar wil de een uitbreiden en de ander niet; de een tekent toch een leasecontract voor een tweede bus.

Dan geldt wat de wet zegt. Zonder afspraken is elke vennoot onbeperkt bevoegd om namens de vof te handelen (bron: Ondernemersplein, oktober 2026). Elke vennoot is aansprakelijk voor het hele bedrag van een schuld van de vof (bron: KVK, juni 2025). Schiet de vof tekort, dan telt al het privébezit mee, ook spaargeld en het eigen huis, en ook voor schulden die de andere vennoot heeft gemaakt (bron: Ondernemersplein, oktober 2026).

De rechtsvorm is dus maar de helft van het werk. Een algemene vergelijking staat bij rechtsvorm kiezen, andere vertrekpunten in de pijler uw startsituatie.

Waarom samen beginnen, en waar het wringt

Goede compagnons vullen elkaar aan: de een beheerst het vak, de ander verkoopt en houdt de cijfers bij. U deelt investering en werk, en heeft iemand om beslissingen mee te toetsen. Het risico deelt u minder dan het lijkt: in een vof staat ieder in voor de hele schuld.

Ook de verhouding zelf verandert. Noam Wasserman analyseerde 212 Amerikaanse start-ups uit eind jaren negentig en begin jaren 2000 (bron: Wasserman, februari 2008). Na drie jaar was 50% van de oprichters geen CEO meer, in het vierde jaar was nog maar 40% CEO, en minder dan 25% leidde de beursgang van het eigen bedrijf (bron: Wasserman, februari 2008). Dat gaat over Amerikaanse start-ups, niet over een vof van twee vakmensen, maar de les is bruikbaar: de rolverdeling bij de start is zelden die van vijf jaar later.

Vof, maatschap of bv

Een vennoot is mede-eigenaar van een vof, een maat van een maatschap.

KVK maakt het verschil concreet: bij vier maten en een schuld van € 10.000 is ieder voor € 2.500 aansprakelijk (bron: KVK, juli 2026). In een vof kan de schuldeiser elk van de vier voor de volle € 10.000 aanspreken als de vof zelf niet betaalt (bron: KVK, juni 2025). Elke vennoot betaalt zelf inkomstenbelasting over zijn deel van de winst; de vof draagt de btw af (bron: Ondernemersplein, oktober 2026).

Wie niet met privévermogen aansprakelijk wil zijn, kan volgens KVK kiezen voor een bv of een coöperatie (bron: KVK, april 2026). Naast de statuten, de basisregels die de notaris vastlegt, kunnen aandeelhouders in een aandeelhoudersovereenkomst afspreken wat er met de winst gebeurt, ook in afwijking van de statuten (bron: Ondernemersplein, oktober 2026). Het bestuur houdt het aandeelhoudersregister bij: wie welke aandelen heeft (bron: KVK, maart 2026). Stapt er later iemand in of uit, dan worden aandelen gekocht of verkocht en moet hun waarde bekend zijn (bron: KVK, april 2026).

De nieuwe wet voor vof en maatschap

Wat het voorstel verandert:

• Twee vormen: alleen de vennootschap en de cv blijven over. De namen vof en maatschap blijven bestaan, maar het verschil tussen beide verdwijnt (bron: Ondernemersplein, oktober 2026).
• Rechtspersoonlijkheid: de vennootschap en de cv worden zelf drager van rechten en plichten. Een schuldeiser spreekt eerst de vennootschap aan; kan die niet betalen, dan zijn de vennoten hoofdelijk aansprakelijk, ieder voor het geheel (bron: KVK, mei 2026).
• In- en uittreden: wie vertrekt, kan nog tot vijf jaar daarna aansprakelijk worden gesteld. Een nieuwe vennoot is niet aansprakelijk voor vorderingen van vóór zijn toetreding, tenzij die pas daarna opeisbaar worden (bron: KVK, mei 2026).

Het samenwerkingscontract: wat erin hoort

Voor een vof, maatschap of cv noemt KVK vier onderdelen die altijd in het samenwerkingscontract staan: de naam, het doel van het bedrijf, de duur of de voorwaarden waaronder het stopt, en de bevoegdheden van de ondernemers (bron: KVK, juli 2026). Als aanvullende onderwerpen noemt KVK inbreng, bevoegdheid, beloning en winst, stoppen, overlijden, doorgaan met het bedrijf, ziekte en arbeidsongeschiktheid, waardebepaling en het oplossen van conflicten (bron: KVK, juli 2026). Dat is geen formaliteit: volgens de wet stopt een vof automatisch als een van de vennoten overlijdt, tenzij het contract iets anders regelt (bron: KVK, juli 2026).

Vertaald naar vragen die u samen beantwoordt voordat u tekent:

• Inbreng: wie brengt wat in, zoals geld, apparatuur, klanten of kennis, en tegen welke waarde? Wordt de bus eigendom van het bedrijf of alleen ter beschikking gesteld?
• Werk en winst: krijgt ieder eerst een vergoeding voor zijn werk, hoe verdeelt u de rest en hoeveel mag ieder per maand opnemen?
• Beslissen: wat mag ieder alleen, en wat tekent u altijd samen, zoals personeel, huur en leningen?
• Ziekte: hoe lang loopt de vergoeding van een zieke compagnon door?
• Uittreden en waardering: welke opzegtermijn geldt, wie zet het bedrijf voort, hoe waardeert u het aandeel van de vertrekker en in welke termijnen betaalt u?
• Overlijden: wat krijgen de erfgenamen, en waaruit betaalt u dat?
• Conflicten: wie bemiddelt, en wie hakt de knoop door als u er samen niet uitkomt?

In een bv horen dezelfde vragen in de aandeelhoudersovereenkomst. Hebben twee aandeelhouders ieder de helft, dan heeft geen van beiden een meerderheid. Spreek dus af wie dan beslist, of hoe de een de ander kan uitkopen.

Rekenvoorbeeld: twee softwareontwikkelaars in een vof

Sanne en Ravi beginnen een bureau voor maatwerksoftware. Sanne brengt € 20.000 in en werkt vijf dagen per week; Ravi brengt € 10.000 en zijn eerste opdrachtgever mee en werkt vier dagen. Zonder personeel en met weinig investeringen kiezen ze een vof. De winst verdelen ze in drie lagen: eerst een arbeidsvergoeding van € 10.000 per jaar voor elke werkdag per week, dan 5% rente over ieders inbreng, en de rest half om half. Hun verwachte winst van € 130.000 in het eerste jaar rekenden ze vooraf door in de Business Planner.

Fictief voorbeeld van Firmfocus. Winst vóór inkomstenbelasting; vergoedingen en percentages zijn hun eigen afspraken, geen norm.

Bij gelijke delen had Ravi voor vier dagen evenveel gekregen als Sanne voor vijf: ieder € 65.000. Wat ze niet opnemen, is hun buffer voor de inkomstenbelasting die ieder zelf betaalt. Hoe u een veilige opname bepaalt, leest u bij uzelf betalen.

Als Ravi na drie jaar stopt

Het contract zegt: wie blijft, zet de zaak voort en koopt de ander uit. De vertrekker krijgt het saldo van zijn kapitaalrekening (zijn inbreng plus de winst die hij liet staan) en de helft van de goodwill: de meerwaarde van het bedrijf boven de bezittingen. Die goodwill stelden ze vooraf op de gemiddelde restwinst van de laatste drie jaar; bij onenigheid stelt een accountant die ze samen aanwijzen de cijfers vast.

Fictief voorbeeld van Firmfocus. De formule is hun eigen afspraak; er zijn andere waarderingsmethoden.

Bij overlijden krijgen de erfgenamen dezelfde uitkoopsom. Omdat dit vastligt, gaat het gesprek bij een vertrek over de uitvoering, niet over de spelregels.

Klein samenwerken of groter samen ondernemen

Valkuilen bij samen starten

• Half om half uit gewoonte: gelijke delen zijn alleen eerlijk bij gelijke inbreng en gelijke inzet.
• Geen afspraak over opnames: neemt de een elke maand meer op dan de ander, dan groeit ongemerkt een scheve verhouding.
• Geen uitstapregeling: dan onderhandelt u over de prijs op het moment dat u het minst goed door één deur kunt.
• Een contract in de la: herzie het als u personeel aanneemt, er een partner bijkomt of de taken verschuiven.