Franchise starten: toets de formule voordat u tekent

Een week nadat u het conceptcontract heeft ontvangen, belt de franchisegever: er is nog een kandidaat voor uw locatie, en met een aanbetaling deze week houdt hij die voor u vast. Precies dat verbiedt de wet. Tussen de verplichte informatie en het sluiten van de overeenkomst zitten minstens vier weken, en daarin mag de franchisegever u niet aanzetten tot betalingen of investeringen (bron: Staatsblad, juli 2020).

Franchise is instappen in iets dat al bestaat, maar de vraag blijft die van elke starter: levert deze zaak op deze plek genoeg op, nu er een kostenpost bijkomt die meebeweegt met uw omzet?

Wat franchise is en wat u koopt

Volgens artikel 7:911 lid 1 van het Burgerlijk Wetboek geeft de franchisegever, de eigenaar van de formule, een franchisenemer tegen vergoeding het recht en de plicht om een franchiseformule te exploiteren, oftewel uit te baten (bron: Staatsblad, juli 2020). De Wet franchise geldt sinds 1 januari 2021 (bron: Staatsblad, november 2020). Let op het woord plicht: u blijft eigenaar van uw onderneming en draagt het risico, maar u verbindt zich aan een werkwijze die grotendeels vastligt.

De franchisemarkt in Nederland

Volgens de Nederlandse Franchise Vereniging (NFV) telde Nederland in 2025 936 franchiseformules met 34.937 vestigingen en 438.800 medewerkers, samen goed voor 50,5 miljard euro omzet exclusief btw (bron: NFV, juni 2026).

Aantallen over 2025 (bron: NFV, juni 2026). Vestigingen per formule: eigen berekening van Firmfocus, afgerond.

De detailhandel food heeft gemiddeld de grootste formules en de hoogste omzet: 7.536 vestigingen halen daar samen 21,9 miljard euro (bron: NFV, juni 2026). Van alle formules is 80% een mkb-bedrijf, met hoogstens 50 vestigingen, 250 werknemers en 50 miljoen euro omzet (bron: NFV, juni 2026). Uw franchisegever is dus vaak zelf een mkb-bedrijf; vraag daarom ook naar zijn financiële positie.

Uw rechten onder de Wet franchise

De regels staan in boek 7, titel 16 van het Burgerlijk Wetboek (bron: Staatsblad, juli 2020).

Voordat u tekent

Artikel 7:914 lid 1 verplicht de franchisegever om u de informatie uit artikel 7:913 lid 2 tot en met 4 minstens vier weken vóór het sluiten van de overeenkomst te geven (bron: Staatsblad, juli 2020). Daaronder valt volgens artikel 7:913 lid 3, voor zover beschikbaar en relevant, informatie over zijn financiële positie en financiële gegevens over de beoogde locatie; ontbreken die, dan cijfers van vergelijkbare ondernemingen (bron: Staatsblad, juli 2020).

In die vier weken mag hij volgens artikel 7:914 lid 2 het ontwerpcontract alleen in uw voordeel wijzigen, de overeenkomst nog niet sluiten en u niet aanzetten tot betalingen of investeringen; een geheimhoudingsovereenkomst mag wel (bron: Staatsblad, juli 2020).

Tijdens de samenwerking

U overlegt volgens artikel 7:916 lid 3 minstens één keer per jaar met de franchisegever (bron: Staatsblad, juli 2020). Zwaarder weegt artikel 7:921 lid 1: wijzigingen van de formule die een investering vergen, tot nieuwe of hogere vergoedingen of andere kosten leiden of omzetverlies opleveren boven een in het contract vastgelegd niveau, vragen vooraf instemming van een meerderheid van de franchisenemers in Nederland of, afhankelijk van de wijziging, van elke franchisenemer die erdoor wordt geraakt (bron: Staatsblad, juli 2020). Hoe hoger de drempel in uw contract, hoe minder dit recht u beschermt.

Als het contract eindigt

Volgens artikel 7:920 lid 1 regelt het contract in elk geval of er in uw onderneming goodwill zit, de meerwaarde die bijvoorbeeld vaste klanten opleveren, en hoe goodwill die redelijkerwijs aan u is toe te rekenen wordt vergoed als de overeenkomst eindigt (bron: Staatsblad, juli 2020). Een non-concurrentiebeding na afloop is volgens artikel 7:920 lid 2 alleen geldig als het schriftelijk is vastgelegd, beperkt blijft tot concurrerende goederen of diensten, onmisbaar is om de knowhow (kennis en werkwijze) van de franchisegever te beschermen, hoogstens een jaar geldt en niet verder reikt dan het gebied waarin u actief was (bron: Staatsblad, juli 2020).

Dwingend recht

Voor in Nederland gevestigde franchisenemers mag een contract volgens artikel 7:922 niet in hun nadeel afwijken van deze titel; dat heet dwingend recht (bron: Staatsblad, juli 2020). Een beding in strijd met de regels over goodwill en non-concurrentie is nietig, ongeacht welk recht op het contract van toepassing is (bron: Staatsblad, juli 2020). Een concurrentieverbod van drie jaar houdt dus geen stand.

Een formule beoordelen in vijf stappen

1. 01

   Vraag de cijfers op waar u recht op heeft

   Vraag bij de cijfers van uw locatie of vergelijkbare vestigingen ook om de spreiding, de eerste jaren van nieuwe vestigingen en het aantal dat sloot of van eigenaar wisselde. Leg de kosten naast de branchecijfers.

2. 02

   Praat met franchisenemers die u zelf kiest

   Bel zelf vestigingen in plaatsen zoals de uwe, en een oud-franchisenemer. Vraag of hun startprognose uitkwam en welke wijzigingen hun geld kostten.

3. 03

   Reken alle vergoedingen door

   Zet elke vergoeding als aparte post in uw exploitatiebegroting. Reken met uw eigen omzetprognose en een tegenvaller, niet met de brochure.

4. 04

   Laat het contract toetsen

   Een jurist met franchise-ervaring kijkt naar looptijd en verlenging, goodwill, non-concurrentie, de instemmingsdrempel en wat er bij het einde met naam en website gebeurt.

5. 05

   Regel de financiering

   Een vast percentage eigen inbreng bestaat niet (bron: KVK, september 2026), maar een bank verwacht van een starter meestal minimaal 30% eigen vermogen, in de horeca tot 50% (bron: Ondernemersplein, augustus 2026). Werk het uit in uw financieringsplan.

Rekenvoorbeeld: een vestiging van een bijlesformule

Meryem (38) was twaalf jaar wiskundedocent en overweegt een vestiging van een landelijke bijlesformule. Die vraagt een entreefee van € 15.000, een franchisefee van 7% en een reclamebijdrage van 2% van de omzet, bij een contract van vijf jaar. Een leerling betaalt gemiddeld € 2.500 per jaar. Met inrichting en een buffer investeert Meryem € 45.000, waarvan € 15.000 eigen geld: een derde, boven de 30% die een bank meestal verwacht (bron: Ondernemersplein, augustus 2026).

De brochure rekent met 80 leerlingen per vestiging. Vijf vestigingen in vergelijkbare steden hadden er na hun eerste volle jaar tussen de 40 en 70. Meryem rekent met 56, en met een tegenvaller van 44.

Fictief voorbeeld van Firmfocus. Bedragen per jaar. Docenten: 35% van de omzet. Overige vaste kosten: onder meer energie, verzekeringen en het leerlingvolgsysteem van de formule. Afschrijving: entreefee en inrichting (€ 20.000) over vijf jaar. Rente: 7% over een banklening van € 30.000.

Met 24 leerlingen minder dan in de brochure wordt de winst meer dan gehalveerd, omdat € 45.100 aan vaste kosten blijft staan. In de tegenvaller gaat € 9.900 naar de franchisegever en houdt Meryem € 16.500 over: een vergoeding over de omzet daalt mee, maar veel langzamer dan de winst.

Zonder formule betaalt Meryem geen vergoedingen, maar wel zo'n € 5.000 per jaar voor eigen reclame, lesmateriaal en systemen, en leent ze € 15.000 minder. Dan verdient ze met 49 leerlingen ongeveer evenveel als met 56 in de formule. Naam en landelijke reclame moeten haar dus minstens zeven leerlingen extra opleveren.

Klein of groter: vanuit huis of met pand en personeel

Valkuilen bij franchise

• Rekenen met het gemiddelde: vraag cijfers van vestigingen die op de uwe lijken.
• Tijdsdruk accepteren: vier weken is het wettelijke minimum, geen maximum.
• Het einde vergeten: verdien uw investering terug binnen de looptijd en lees wat er bij verlenging gebeurt.

Begint u met een partner, lees dan starten met een compagnon. Neemt u een bestaande vestiging over, zie een bedrijf overnemen. Spreek af wie de vergunningen aanvraagt en hoe u de formulenaam als handelsnaam voert; zie bedrijfsnaam en vergunningen. Alle vertrekpunten staan bij uw startsituatie.