Bedrijfsnaam kiezen en vergunningen regelen: eerst checken, dan inschrijven

Stel: u tekent het huurcontract voor een hoekpand, bestelt een gevelbord en schrijft zich in bij de KVK. Een maand later blijkt dat het omgevingsplan daar geen horeca toestaat, of dat een zaak in dezelfde stad al bijna dezelfde naam voert. De inschrijving had dat niet voorkomen: diploma's en vergunningen hoeft u bij de KVK niet te laten zien, en een naam is ook beschermd als die niet in het Handelsregister staat (bron: KVK, juli 2026).

Daarom komt deze stap eerst. Volgens Ondernemersplein registreert de KVK bij de inschrijving meteen uw bedrijfsnaam. En een vergunning kan bepalen of en waar u mag beginnen: in sommige branches heeft u die nodig voordat u start (bron: Ondernemersplein, april 2026).

De naam in drie lagen, plus het domein

Handelsnaam

De handelsnaam is de naam waaronder u uw onderneming drijft. Het recht erop ontstaat door gebruik. Anders dan een merk mag een handelsnaam beschrijvend zijn (bron: RVO, maart 2025).

Artikel 5 van de Handelsnaamwet verbiedt een naam die gelijk is aan of weinig afwijkt van een oudere, rechtmatig gevoerde naam, als er verwarring bij het publiek te duchten (te vrezen) is, gezien de aard van beide ondernemingen en hun vestigingsplaats (bron: Handelsnaamwet, september 2017). Een plaatsnaam toevoegen maakt een bestaande naam volgens de KVK niet vanzelf onderscheidend genoeg.

De artikelen 4, 5a en 5b verbieden ook een naam die ten onrechte een rechtsvorm als bv suggereert, die het merk van een ander bevat als dat verwarring over de herkomst geeft, of die het publiek misleidt (bron: Handelsnaamwet, september 2017). Woorden als bank, accountant, advocaat en notaris zijn beschermd en vragen de juiste diploma's (bron: KVK, juli 2026).

Statutaire naam bij een bv

Bij een bv staat de naam in de statuten. De rechtsvorm mag alleen in uw naam staan als de naam gelijk is aan de statutaire naam, en extra handelsnamen gebruikt u samen met de statutaire naam (bron: KVK, juli 2026). Hendriks Bakkerij B.V. mag de winkel De Korenaar noemen, maar niet De Korenaar B.V. Zie ook rechtsvorm kiezen.

Merk

Een handelsnaam onderscheidt uw bedrijf, een merk uw product of dienst (bron: KVK, mei 2025). Merkrecht vraagt u aan bij het BOIP (Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom) of voor de EU bij EUIPO. Het BOIP moet beschrijvende aanvragen weigeren, en houders van oudere rechten kunnen bezwaar maken (bron: Ondernemersplein, mei 2025).

Volgens de KVK kost een Benelux-merk € 244 voor tien jaar in één klasse (een categorie producten of diensten), met een toeslag per extra klasse (bron: KVK, mei 2025). Octrooicentrum Nederland (RVO) noemt aanvragen vanaf € 244 en verlengen vanaf € 263 (bron: RVO, maart 2025). Beide bronnen zijn uit 2025: controleer het actuele tarief bij het BOIP. Een EU-merk kost online € 850 voor één klasse (bron: EUIPO, oktober 2026).

Domeinnaam

Een domeinnaam gaat naar wie hem als eerste aanvraagt (bron: RVO, maart 2025). De KVK adviseert hem bij SIDN vast te leggen vóór de inschrijving, omdat uw naam dan openbaar wordt (bron: KVK, juli 2026). Dat gaat via een registrar (tussenpersoon), die sinds 1 oktober 2023 niet meer als houder mag optreden: de naam hoort te staan op naam van wie hem gebruikt (bron: SIDN, juli 2023).

De naamcheck in vier stappen

1. 01

   Handelsregister

   De Naamchecker van de KVK zoekt tegelijk in het Handelsregister en het merkenregister van het BOIP, niet in domeinnamen (bron: KVK, mei 2026). Beoordeel elke treffer op branche en vestigingsplaats.

2. 02

   Merkenregisters

   Bekijk de merktreffers en zoek bij plannen buiten de Benelux ook bij EUIPO.

3. 03

   Domeinnaam

   Kijk of de .nl-naam vrij is, en meteen ook uw naam op sociale media.

4. 04

   Uitspraak en vindbaarheid

   Zeg de naam hardop en laat iemand hem opschrijven. Zoek de naam ook op internet; zo vindt u bedrijven buiten het register. Leg uw favorieten voor aan de klanten die u sprak toen u uw idee toetste.

Vergunningen uitzoeken

Ondernemersplein onderscheidt de omgevingsvergunning, gemeentelijke vergunningen en vergunningen per branche of beroep (bron: Ondernemersplein, april 2026). Begin daar en bij uw gemeente, die kan helpen uitzoeken wat voor u geldt (bron: Ondernemersplein, december 2025). Voor de locatie is er het Omgevingsloket, met de regels en plannen van alle overheden en een vergunningcheck (bron: Rijksoverheid, oktober 2026; Ondernemersplein, april 2026).

De plek: Omgevingswet en omgevingsplan

Sinds 1 januari 2024 geldt de Omgevingswet (bron: IPLO, juni 2025). Het omgevingsplan van de gemeente vervangt alle bestemmingsplannen; gemeenten hebben tot 2032 om de regels over te zetten (bron: Ondernemersplein, april 2026). Past uw activiteit niet, dan heeft u een vergunning nodig om af te wijken (een BOPA), met een procedure van maximaal 6 maanden, terwijl over een gewone omgevingsvergunning meestal binnen 8 weken wordt beslist (bron: Ondernemersplein, april 2026).

Ook voor een bedrijf aan huis telt het omgevingsplan. Past het erin, dan meldt u het volgens Ondernemersplein meestal bij de gemeente; past het niet, dan is soms een omgevingsvergunning nodig. Sommige gemeenten vragen een onttrekkingsvergunning, omdat woonruimte dan deels bedrijfsruimte wordt.

De gemeente: APV en exploitatievergunning

Elke gemeente heeft een eigen Algemene Plaatselijke Verordening (APV) met regels over openbare orde en veiligheid, die ook bepaalt wanneer u een vergunning nodig heeft. Voor een horecazaak vragen veel gemeenten een exploitatievergunning, ook bij een overname, met voorwaarden die per gemeente verschillen (bron: Ondernemersplein, juli 2026).

Horeca: Alcoholwet en Bibob

Volgens artikel 3 van de Alcoholwet is een horeca- of slijtersbedrijf zonder vergunning van de burgemeester verboden (bron: Alcoholwet, februari 2025). Leidinggevenden zijn minimaal 21 jaar, niet van slecht levensgedrag, niet onder curatele en staan in het Register Sociale Hygiëne (bron: Alcoholwet, februari 2025). De KVK noemt als indicatie € 120 tot € 1.800 voor de alcoholvergunning en € 500 tot € 3.500 voor de exploitatievergunning, elk met maximaal 8 weken aanvraagtijd (bron: KVK, juni 2026).

Daarbij kan een integriteitsonderzoek volgen op grond van de Wet Bibob, die volgens Justis moet voorkomen dat de overheid onbewust criminaliteit faciliteert. De vragenlijst invullen is verplicht, een advies van het Landelijk Bureau Bibob duurt maximaal 12 weken en een vergunning kan worden geweigerd (bron: Ondernemersplein, juli 2025). Zie ook een horecazaak starten.

Eisen per branche

Meer per sector staat bij starten per branche.

Voorbeeld: de lunchzaak van Ilse

Ilse, die in de eerste stap haar koffiebar toetste, wil bij de lunch ook wijn en bier schenken. Haar eerste naam valt af: de Naamchecker toont een koffiebranderij in de buurt met bijna dezelfde naam. Koffie aan het Plein is wel vrij, ook als .nl-naam, die ze direct vastlegt. Als merk is die naam te beschrijvend; voor één zaak vindt ze dat geen bezwaar.

Een goedkoper pand om de hoek valt af, want het omgevingsplan staat daar geen horeca toe; het pand aan het plein had al een horecafunctie. Omdat Ilse zelf leidinggevende is, moet ze eerst in het Register Sociale Hygiëne komen.

Fictief voorbeeld van Firmfocus. Termijnen verschillen per gemeente.

De naam was in drie weken rond; de vergunningen bepalen de opening. Komt er een Bibob-vragenlijst, dan schuift alles op. Daarom gaat de huur volgens afspraak pas in als de vergunningen binnen zijn.

Klein en groter starten

Valkuilen

• Tekenen voordat u het omgevingsplan kent: dan betaalt u huur voor een pand waar u misschien niet mag beginnen.
• De KVK als vergunningcheck zien: de inschrijving zegt niets over vergunningen of diploma's.
• Het domein te laat of op andermans naam: leg het vóór de inschrijving vast, op uw eigen naam.

Staat de naam vast en weet u welke vergunningen u nodig heeft, dan volgt de inschrijving bij de KVK. Zie ook het stappenplan bedrijf starten en de startpagina voor starters.